در پی درخواست شما عزیزان در کشف معانی نام کارن و اینکه ما چرا اسم این عزیز دردانه را کارن گذاشته ایم تحقیق دقیقی صورت گرفته است که کم کم در وبلاگ قرار داده خواهد شد.  البته  از آنجا که  تاریخ بعد از اسلام بیشتر  به عربی نوشته شده است، نام کارن به قارن معرب گردیده و فردوسی نیز در شاهنامه از او به قارن یاد کرده است. · ولی از آنجا که بنا بر تمام روایات موجود اصل اسم در عهد باستان کارن بوده ما کارن را انتخاب کرده ایم.
(شکل پهلوي کلمه کارن است و آن نام يکي از خاندانهاي بزرگ عهد اشکانيان است که در زمان ساسانيان نيز داراي اهميت بوده و افراد بزرگ اين خاندان به همين اسم شهرت يافته اند. (ايران در زمان ساسانيان کريستنسن ص 103)(حاشيه برهان چ معين ).

معانی در ادبیات

  • ·  رجل قارن ; مردي که شمشير و تير هر دو داشته باشد. (ناظم الاطباء) (مهذب الاسماء)
  • ·  همدم . يار. (ناظم الاطبا)
  • ·  آنکه حج و عمره کند. (السامي في الاسامي ) (مهذب الاسما.
  • بندکننده چيزي را به چيزي . پيوسته کننده . (ناظم الاطباء)

 

چند قارن معروف:

  • پسر کاوه آهنگر که معروف به قارن رزم زن بوده و از زمان پادشاهی فریدون تا کیکاووس از پهلوانان شاهنامه است.
  • ابن خورشيدبن ابوالقاسم ، برادر خورشيد (512 - 540 ه' . ق.) که اسپهبد مامطير بوده است . (ترجمه مازندران و استرآباد رابينو ص 194).
  • ابن شاه آرشاوير. پيرنيا آورده است شاه آرشاوير سه پسر و يک دختر داشت . دومين پسر او قارن بود و بزرگترين پسر او آرداشس که پس از پدر به تخت سلطنت ايران نشست . (ايران باستان ج 3 ص 2599 و 2560
  • ابن شروين . وي پدر شهريارششمين فرمانروا از سلسله کيوسيه آل باوند طبرستان بود.
  • ابن قباد نام پسر قباد و برادر انوشيروان که پادشاهي طبرستان و آن حدود او را بود. (مجمل التواريخ و القصص ص 36
  • ابن کاوه .پسر کاوه آهنگر که يکي از امراي عجم بود و در زمان فريدون به اهتمام او چين مفتوح شد. (مجمل التواريخ و القصص ص 41 و حبيب السير چ قديم ايران جزو 2 از ج 1 ص 65 و چ خيام ص 182 و 185 و 188). قارن را رزم زن لقب داده بودند. (مجمل التواريخ والقصص ص 90) وي بشجاعت معروف بوده و او را قارن رزم زن ميگفته اند و در زمان منوچهر و نوذر بوده چنانکه فردوسي گفته:
    همانگه بشد قارن رزم زن
    يکي لشکري برد با خويشتن .
  • ابن گرشاسف . از امراي طبرستان است . وي به سال 521 ه' . ق. از دژاروهين در برابرحمله بادغاش که يکي از سرداران سلطان سنجر بود
  • ابن گشسب يکي از نجباي ايران (ولف ص 619). معاصر يزدگرد بزه گر
    چو گستهم کو پيل کشتي بر اسب
    دگر قارن گرد پور گشسب. (شاهنامه چ بروخيم ج 7 ص 2097 س 7).
  • نام کوهي است که در ناحيه بختياري چهارلنگ واقع و در يک فرسخي آن درياچه کوچکي به عرض و طول هزارگز است
  • نام کوهي است در مازندران . (حبيب السير خيام ج 2 ص 417). و آن را به اين ملاحظه که ملک الجبال لقب داشته کوه قارن ميگفته اند
  • ابن برزمهر. نام يکي از دلاوران ايران . (ولف ص 619). به زمان بهرام گور:
    بياورد هم قارن برزمهر
    دگرراد برزين آژنگ چهر. فردوسي (شاهنامه چ بروخيم ج 7 ص 2196

 

  • نام سپهسالار اسپهبد خورشيد. اسپهبد خورشيد سپهسالاري داشت به نام قارن که دهکده قارن آباد در پنج هزار به نام او است .

 

  • امير جمشيد بن قارن(736-807 هجري)
    امير جمشيد قارن که مير خوند بلخي او را از قهستان خراسان دانسته و در تسخير مازندران در سفر اول امير تيمور به ايران همراه وي بوده است. امير تيمور حکومت دامغان و ساري را به امير جمشيد بخشيد.امير جمشيد در فتوح اکثر بلدان ملازم لشکر امير تيمور بوده و صاحب طبل و علم و فيل وحشم و مشهور عالم است.
  • غياث الدين جمشيد قارني
    وي از امراي زمان تيمور گورکاني بوده و مسجد جامع قاين را او باز سازي نمود.
  • قارن بن سوخرا
    قارن بن سوخرا بختکان از خاندان سوخرا يکي از سرداران فيروز ساساني و خاندان طوس بن نوذر بود . و پدر بر پدر بر کوه قارن بر قهستان فرمانروا بودند سر از اطاعت عامر بيرون کرد و از هرات و قهستان و بادغيس با چهل هزار نفر لشکري فراهم آورد وبه حکومت نواحي قارن نشست .
  • احمد ابن قارن
    شيخ الاجل احمد قارن القايني قدس الله روح الشريف از بزرگان علماي السلام و محدثين عظام است.در بزرگي و جلالت او همين بس که از مشايخ حضرت ثقه الاسلام شيخ صدوق محمد بن علي بن بابويه قمي است

 

 

قارن در ادبيات

 

سپهدار چون قارن کاوگان
سپهبد چو شيروي شير ژيان .

شاهنامه چ بروخيم ج 1 ص 96 س 7.


سپهدار چون قارن کاويان
به پيش سپاه اندرون کاردان .

شاهنامه چ بروخيم ج 1 ص 103 س 11.


کجا نام او قارن رزم زن
سپهدار بيدار لشکرشکن .

شاهنامه چ بروخيم ج 1 ص 103 س 7.


برآمد زاغ رنگ و ماغ پيکر
يکي ميغ از ستيغ کوه قارن .

منوچهري .


اوم رهانيد ز دجال کور
حکمت را دلش کُه ِ قارن است .

ناصرخسرو (ديوان چ تقوي ص 16 س 7


طمع جانت کند گر چه بدو کابين
گنج قارون بنهي با سپه قارن .

ناصرخسرو (ديوان ص 31 س 5.

ناصرخسرو (ديوان چ تقوي ص 76 س 13.


نو شده اي نو شده کهن شود آخر
گرچه به جان کوه قارني به تن آهن .

ناصرخسرو (ديوان ص 334 س 31.


بررس نيکو به شعر حکمت حجت
زآنکه بلند و قوي است چون کُه ِ قارن .

ناصرخسرو (ديوان ص 336 س 9.

 

کوه قارن در  ادبیات اشاره به بزرگی و عظمت دارد:

نيام از دل و خون دشمن کنيد
ز کشته زمين کوه قارن کنيد.

 

ایرج (پسر فریدون)  در زمان فریدون از طرف پدر به تخت شاهی ایران نشست ولی چندی نگذشت که برادرانش به او حسادت کردند و وی به دست برادرانش تور و سلم کشته شد.  پس از او منوچهر پادشاه ایران شد و سپه دار او کارن (قارن) پسر کاوه بود و منوچهر به همراه کارن با تور و سلم جنگید و هر دوی انان را در این جنگها از بین برد.

 

وز آن تــیــرگـــی كـــانـــدر آمـــد بـــه مـــاه      بــه ســلــم آگــهــی رفــت ازیـــن رزمـــگـــاه

بــرآورده ی ســر تـــا بـــه چـــرخ كـــبـــود      پــس پــشــتــش انــدر یــكــی حـــصـــن بـــود

كـــه دارد زمـــانــــه نــــشــــیــــب و فــــراز    چــنــان ســاخــت كــایــد بــدان حــصــن بــاز

كــه بــرگــاشــتــش ســلــم روی از نــبـــرد     هـم ایـن یـك سـخـن قــارن انــدیــشــه كــرد

ســـزد گـــر بـــرو بـــر بـــگـــیـــریــــم راه     كــــه الــــانــــی دژش بــــاشــــد آرامــــگــــاه

كـــســـی نـــگـــســـلـــانـــد ز بـــن پـــای اوی    كــه گــر حــصـــن دریـــا شـــود جـــای اوی

بـــــه چـــــاره بـــــرآورده از قـــــعـــــر آب     یــــكـــــی جـــــای دارد انـــــدر ســـــحـــــاب

فـــگـــنـــده بـــرو ســـایـــه پــــر هــــمــــای      نــهــاده ز هــر چــیــز گــنــجــی بـــه جـــای

ركـــاب و عـــنـــان را بـــبـــایــــد بــــســــود   مـــرا رفـــت بـــایــــد بــــدیــــن چــــاره زود

بــه كــهــتــر ســـپـــارد ســـپـــاهـــی گـــران    اگـــر شـــاه بــــیــــنــــد ز جــــنــــگ آوران

هــم انـــگـــشـــتـــر تـــور بـــا مـــن بـــه راه   هـــمـــان بـــا درفــــش هــــمــــایــــون شــــاه

ســپــه را بــه حـــصـــن انـــدر انـــداخـــتـــن    بـــبـــایـــد كـــنـــون چـــاره ی ســـاخــــتــــن

بـــریـــن راز بـــر بـــاد مــــگــــشــــای لــــب   مـن و گـرد گـرشـاســپ و ایــن تــیــره شــب

نــهــادنـــد بـــر كـــوهـــه ی پـــیـــل كـــوس    چــو روی هـــوا گـــشـــت چـــون آبـــنـــوس

ز خـــشـــگـــی بـــه دریـــا نـــهـــادنــــد روی    هـــمـــه نــــامــــداران پــــرخــــاشــــجــــوی

كـه مـن خـویـشــتــن را بــخــواهــم نــهــفــت    سـپـه را بــه شــیــروی بــســپــرد و گــفــت

نـــمـــایـــم بـــدو مـــهـــر انـــگـــشــــتــــری    شـــوم ســـوی دژبــــان پــــیــــغــــمــــبــــری

درفــشــان كـــنـــم تـــیـــغ هـــای بـــنـــفـــش    چــــو در دژ شــــوم بــــر فــــراز درفـــــش

چــنــانــك انــدر آیــیــد دمــیـــد و دهـــیـــد    شــمــا روی یــكــســر ســـوی دژ نـــهـــیـــد

بـه شــیــروی شــیــراوژن و خــود بــرانــد   ســپــه را بـــه نـــزدیـــك دریـــا بـــمـــانـــد

ســـخـــن گـــفـــت دژدار مـــهـــرش بـــدیــــد    بـــیـــامـــد چـــو نـــزدیـــكـــی دژ رســـیــــد

بــــفـــــرمـــــود تـــــا یـــــك زمـــــان دم زدم    چــنـــیـــن گـــفـــت كـــز نـــزد تـــور آمـــدم

كــه روز و شــب آرام و خــوردن مــجـــوی    مــرا گــفــت شــو پـــیـــش دژبـــان بـــگـــوی

ســوی دژ فــرســـتـــد هـــمـــی بـــا ســـپـــاه    كـــز ایـــدر درفـــش مـــنـــوچـــهــــر شــــاه

نـــگـــهـــبـــان دژ بـــاش و بــــیــــدار بــــاش    تــو بــا او بــه نــیــك و بــه بــد یــار بـــاش

هــمــان مــهـــر انـــگـــشـــتـــری را بـــدیـــد    چـو دژبـان چــنــیــن گــفــت هــا را شــنــیــد

بــــدیــــد آشــــكـــــارا نـــــدانـــــســـــت راز هــــمــــان گــــه در دژ گــــشــــادنــــد بــــاز

كـــه راز دل آن دیــــد كــــو دل نــــهــــفــــت    نـگـر تـا سـخــن گــوی دهــقــان چــه گــفــت

ابــا پــیــشــه مــان نـــیـــز انـــدیـــشـــه بـــاد    مـــرا و تـــرا بـــنـــدگـــی پـــیــــشــــه بــــاد

بــــبــــایــــد هــــمــــی داســــتــــان هــــا زدن بـه نـیــك و بــه بــد هــر چــه شــایــد بــدن

یـــكــــایــــك بــــه روی انــــدر آورده روی    چــــو دژدار و چــــون قــــارن رزم جـــــوی

ســـپـــهـــبـــد بـــه هــــر چــــاره آمــــاده دل    یـــكـــی بـــدســـگــــال و یــــكــــی ســــاده دل

نـــــه آگـــــاه دژدار از آن بـــــدگــــــمــــــان    هـــمـــی جـــســـت آن روز تـــا شـــب زمـــان

بـــداد از گــــزافــــه ســــر و دژ بــــه بــــاد    بـه بـیــگــانــه بــر مــهــر خــویــشــی نــهــاد

درفــشــی بــرافــراخـــت چـــون گـــرد مـــاه    چـــو شــــب روز شــــد قــــارن رزم خــــواه

بــه شــیــروی و گـــردان گـــردن كـــشـــان    خــروشــیــد و بــنــمــود یــك یــك نــشــان

بـــه كـــیـــن روی بـــنـــهـــاد بـــا پـــر دلـــی    چـــو شـــیـــروی دیـــد آن درفـــش یــــلــــی

ســران را ز خــون بــرســر افــســر نــهـــاد   در حـــصـــن بـــگـــرفـــت و انـــدر نــــهــــاد

بــه ســر گــرز و تــیــغ آتـــش و آب زیـــر   بـه یـك دسـت قــارن بــه یــك دســت شــیــر

نــــه آیــــیــــن دژ بــــد دژبـــــان پـــــدیـــــد    چـو خـورشـیـد بــر تــیــغ گــنــبــد رســیــد

یـــكـــی دود دیـــدی ســـر انـــدر ســـحــــاب    نــه دژ بــود گــفــتــی نــه كــشــتــی بــر آب

خــروشــیــدن ســواران و فــریــاد خــاســت    درخـــشــــیــــدن آتــــش و بــــاد خــــاســــت

چــه آن دژ نــمــود و چــه آن پــهـــن دشـــت   چــو خــورشــیــد تــابــان ز بــالــا بــگــشــت

هــمـــی دود از آتـــش بـــرآمـــد چـــو قـــار    بــكــشــتــنــد از ایــشــان فــزون از شــمــار

 

 

داستان پادشاهی کیقباد مملو از دلاوری های قارن است که کمی طولانی است. پس از تایپ نمودن کامل آنرا در وبلاگ قرار خواهم داد.

 

 

خاندان آل قارن در طبرستان و به عبارتی قاینات!!!

140 - 225 ه ق / 757 - 840 م

فتح مناطق مختلف ايران توسط اعراب و نفوذ دستگاه خلافت بني اميه و عباسيان، نتوانست در نواحي شمال ايران توفيق چنداني پيدا کند، بنابراين بسياري از حکومتهاي مخلي همچنان به بقاي خود ادامه مي‏دادند، از جمله سلاله قارن که در آمل فرمانروايي داشتند. آل قارن حوالي 140 ه / 757 م، بخش عمده‏اي از نواحي شرقي طبرستان را تحت فرمان داشت و نسبت خود را به زرمهر سوخراء، اسپهبد و سردار معروف عهد قباد مي‏رساند. ونداد هرمزد، يکي از فرمانروايان اين سلسله، از ناخرسنديهايي که اهل طبرستان از خشونت اعراب و تعدي عمال خليفه پيدا کرده بودند، استفاده کرد و تقريباً تمام طبرستان را بر ضد خليفه شوراند، شورشي که به نوعي مراسم عرب کُشان درآمد «166 ه / 782 م» و دفع آن جز با دادن تلفات و خسارت بسيار براي اعراب ممکن نشد. بعدها، قيام مازندران، شاهزاده‏اي ديگر از اين خاندان، بار ديگر احساسات ضد عرب را در تمام طبرستان زنده کرد. با وجود شکست اين قيام در 224 ه / 839 م، و اقتدار اين خاندان، لطمه‏هاي فراواني متحمل شد، اما تيره‏اي از اين خاندان تا مدتها بعد از گرفتاري و قتل مازيار، در نواحي نزديک دماوند، کمي از قدرت گذشته خود را حفظ کرد. با وجودي که شکست اين خاندان، نفوذ اعراب را در داخل خاک طبرستان تسهيل نمود، اما خاطره مبارزات آل قارن، نطفه‏اي شد که چندي بعد، طبرستان را پايگاه علويان ساخت.


 

فرمانروايان آل قارن :

کارن کبیر؛ پادشاه طبرستان
ساری زمانی تحت فرمانروایی اسپهبد قارن (کارن) بود و به دلیل افتخارات بزرگی که او برای طبرستان آورد پس از گذشت چندین قرن هنوز از خاطره ها بیرون نرفته و یکی از خیابان های ساری به پاس زحمات بزرگ او بدین نام است و پس از آن مازیار پور قارن حکومت کرد که او نیز مردی بزرگ بود.

قارن بن وندا د هرمزد

201 – 193 ه ق / 816 -808 م

قارن پسر ونداد هرمزد پس از مرگ پدر به فرمانروايي مناطق تحت نفوذ خاندانش رسيد و با پسر اسپهبد شروين؛ يار ديرين پدرش هم دوره و در بغداد به مدت چند سال هم اسارت بود. دوره فرمانروايي قارن مدت زيادي به طول نيانجاميد، او با اعتلاي قدرت آل باوند، براي مدتي همکار و همراه شهريار بن شروين شد و به عنوان سپهسالار سپاهش خدمت کرد، اما به سبب بروز اختلافات از اين سمت برکنار و بخشي از قلمرواش نيز توسط شهريار ضبط شد. مازيار فرزند مشهور قارن بود که در حوادث دوران عباسيان نقش نسبتاً مهمّي ايفا کرد.

فتح مناطق مختلف ايران توسط اعراب و نفوذ دستگاه خلافت بني اميه و عباسيان، نتوانست در نواحي شمال ايران توفيق چنداني پيدا کند، بنابراين بسياري از حکومتهاي مخلي همچنان به بقاي خود ادامه مي‏دادند، از جمله سلاله قارن که در آمل فرمانروايي داشتند.   

قارن به همراه چهل هزار تن به سال 32 ه ق. در خراسان خروج کرد. ابن اثير گويد قارن گروه فراواني از ناحيه طيسين و مردم باذِغيس و هرات و قهستان در حدود چهل هزار تن فراهم آورده و حرکت کرد. قيس حاکم آن سامان در اين باره با ابن خازم مشورت کرد ابن خازم او را گفت به عقيده من در برابر لشکر قارن مقاومت نبايد کرد زيرا من دستوري از ابن عامر دارم مبني بر اينکه اگر جنگي در خراسان رخ دهد من فرمانده آن هستم و نوشته اي ساخته و جعلي در اين باره نشان داد. به دنبال اين داستان قيس را مبارزه و کشمکش با قارن خوش نيامد و از خود مقاومتي نشان نداد و به سوي ابن عامر حرکت کرد. ابن عامر او را سرزنش کرد که چرا در برابر حمله قارن ايستادگي نکرده و به سوي من رو آورده اي . گفت به موجب فرماني که ابن خازم به من ارائه داد چنين کردم . از آن طرف ابن خازم با چهارهزار نفر به سوي قارن براه افتاد و به سپاهيان خود دستور داد که پيه و چربي با خود همراه بردارند و چون به قارن نزديک شد فرمان داد که هريک بر نوک نيزه خود پارچه اي پيه ناک و چرب قرار دهند و چون شب فرارسيد خود با ششصد نفر به عنوان مقدمه لشکر پيشاپيش براه افتاده و دستور داد که پارچه هاي سر نيزه را روشن کنند و نيم شب مقدمه لشکر او به خيمه هاي قارن رسيدند. ايشان شعله هاي آتش را که به هرطرف در حرکت بود ديدند پريشان و هراسناک شدند. مقدمه لشکر ابن خازم با آنان نبرد کرد و مسلمانان ديگر نيز رسيده و گرداگرد آنان را فراگرفتند قارن کشته شد و لشکريانش شکست خوردند و فرار کردند. لشکر ابن خازم آنان را دنبال کرده و بسياري راکشتند و گروه فراواني را اسير کردند و ابن خازم داستان فتح را به ابن عامر نوشت ابن عامر از اين پيروزي خشنود گرديد و او را بر حکومت خراسان مقرر گردانيد. وي در اين مقام بود تا غائله جمل پايان يافت و سپس به سوي بصره روي آورد (کامل ابن اثير ج 3 ص 66)

ابن سوخرا نخستين کس از فرمانروايان و حکام آل قارن وند بوده است که 37 سال در جبال طبرستان حکومت داشت . (از ترجمه مازندران استرآباد ص 179). آل قارن در جبال و طبرستان تقريباً 274 سال حکومت داشته و شروع آن از 50 سال پيش از هجرت بوده است .

البته اين قيام آغاز گر قيامها و جنبش هاي مردمي سازمان يافته و ملي و بومي در شمال شرق به شمار مي آيد .

 

اگرچه ابن اثير، قارن را از مناطقی که امروزه جزئ خراسان جنوبی است به شمار می برددر تاريخ کامل مي نويسد : « آنگاه قارن لشکر انبوه از پهنهء طبسين و مردم بادغيس و هرات و کوهستان و قاینات ...

سلسله قارني ها در قاینات!!!!:اين سلسله که سالها در نواحي قاينات حکمراني داشتند احتمالا انتسابشان به شهر قديمي قارن است. شهر قارن در 73 کيلومتري جنوب غربي قاين و در حاسيه روستاي قومنجان بوده و در حال حاضر چون در مسير رودخانه واقع شده قسمت عمده اين شهر را بر اثر سيل تخريب و از بين رفته است.

 

در رابطه به جنبش قارن اکثريت از تاريخ نويسان افغانستان هم سکوت نموده اند ، اما شاد روان عبالحي حبيبي در کتاب افغانستان بعد از اسلام ارزيابي روشن در اين مورد کرده  مي نويسد : « مردم خراسان بعد از قتل يزدگرد و عقب نشيني قواي فرماندهان ماورءالنهر چاره ء جز اين نديدند که با قواي متجاوز در آويزند ، و سرزمين خود را از تاخت و تازيان نو  وارد حفظ کنند , زيرا اکثر اين مردم در عصر هاي قبل از اسلام داراي مراکز اداري محلي و فرماندهان بومي بوده و بکلي تحت سيطره شاهنشاهان سرزمين هاي غربي و شرقي نرفته اند.

قارن حاکم اهواز

نام کسي که از طرف کسري (احتمالا خسرو پرویز) حاکم اهواز بود، در زمان خلافت ابوبکر خالدبن وليد لشکري براي تصرف ايله که جزو قلمرو ايران بود و هرمز از طرف کسري بر آن حکومت داشت روانه کرد. جنگي عظيم اتفاق افتاد هرمز به دست خالد کشته شد و فتح نصيب مسلمانان گشت. مقارن آن فتح، قارن حاکم اهواز با سپاه عظيم به مدد هرمز مي آمد، همين که نزديک اردوگاه مسلمانان رسيد، خالد به طرف او شتافته بار ديگر آتش جنگ بالا گرفت و مسلمانان پيروز شدند و قارن اسير گرديد. (حبيب السير چ خيام ج 1 ص 457).

 

قارِن پسر سهراب(عصر سلجوقیان)

وفات 466 یا 486 ه ق / 1074 یا 1093 م

پس از یک وقفه هفتاد ساله از مرگ شهریار پسر دارا و استیلای قابوس بر طبرستان، فرمانروایی آل باوند بار دیگر با نیرو گرفتن قارن پسر سهراب آغاز شد. قارِن در شهریار کوه نیرویی گرد خود آورد و در آن جا سخت موضع گرفت. چنان که وقتی طغرل سلجوقی به طبرستان آمد «خراج ولایت بسته و در هر ناحیه نایب خاص خود بنشاند، اما در هامون و هر چه بریم و شهریار کوه و کوهستان قارِن بود متعرض نشد. / ابن اسفندیار: تاریخ طبرستان، ذیل، 26». در روزگار الب ارسلان نیز قارن بیش از پیش اقتدار یافت و دژهای اطراف را تسخیر کرد. قارن در 466 و به قولی در 486 ق / 1074 یا 1093 م درگذشت. پس از او پسران و نوادگانش به تدریج نیرو یافتند و پاره‏ای از طبرستان را به تصرف درآوردند و دولتی نسبتاً بزرگ تأسیس کردند.